For successful parties

Coronapandemie 2020 wereldwijde verspreiding virus SARS-CoV-2

De coronapandemie, coronacrisis of COVID-19 verooroozaakte in 2020 een stilstand van het maatschappelijk leven in grote delen van de wereld. Verantwoordelijke hiervoor is een voor de mens besmettelijke nieuwe variant van het coronavirus, het SARS-CoV-2 virus. De naam van de ziekte is COVID-19. SARS-CoV-2 is vermoedelijk gemuteerd via een dierlijke gastheer. De ziekte werd voor het het eerst als cluster van symptomen een “longontsteking van onbekende oorsprong” waargenomen in de Chinese miljoenenstad Wuhan in december 2019. Januari daarop werd het virus voor het eerst geïdentificeerd. Wereldwijd raakten miljoenen mensen besmet. Hiervan overleden 1,4 miljoen patiënten aan de gevolgen van het virus. De WHO erkent de uitbraak van COVID-19 als pandemie sinds 11 maart 2020. Image: Universiteit van Wuhan.

Coronapandemie achtergrond

SARS-CoV-2
SARS-CoV-2
Coronavirussen verspreiden zich over het algemeen onder dieren. Soms werden ook mensen geinfecteerd. Vier van de bekende coronavirussen veroorzaken een simpele verkoudheid of andere milde infectie van de luchtwegen. Enkele waren gevaarlijker. Zo was er de uitbraak in 2002 in China van het SARS virus (Severe Acute Respiratory Syndrome) dat rond de 800 dodelijke slachtoffers eiste. En dan was er in 2012 de uitbraak van MERS (Middle East respiratory syndrome) met tot 850 doden in 27 landen.

Coronapandemie bronlocatie

De meeste geinfecteerde patienten begin 2020 in Wuhan bekenden de plaatselijke ‘zeevoedselmarkt’ te hebben bezocht. Hier verhandelde men allerlei levende dieren. Deze markt bevatte zo’n duizend stallen voor de verkoop van kippen, fazanten, vleermuizen, marmotten, schubdieren, slangen, hertachtigen en de organen van konijnen en andere wilde dieren. Het leek aannemelijk dat dit virus afkomstig was van dergelijke dieren. Referend naar een mogelijks gelijkaardige situatie als met de eerdere SARS-uitbraak werd de markt daarop gesloten.

Hypotheses en complottheorieën

Naast de meest waarschijnlijke hypothese over de ‘zeevoedselmarkt’ in Wuhan als bron van de coronapandemie circuleerden nog andere theorieën:

  • Iemand op het Chinese ministerie van Buitenlandse Zaken zocht volgens een tweet van 12 maart de oorzaak bij een bezoek van militaire atleten aan Wuhan voor de World Military Games in oktober 2019.
  • Global Times herhaalde later dezelfde hypothese.
  • Politiek commentator Tucker Carlson citeerde een onderzoeksontwerp daterend van begin februari 2020. Het virus zou ontsnapt zijn uit het Wuhan Institute of Virology. Republikeinse politici, onder wie Tom Cotton, Ted Cruz, en later zelfs president Trump ondersteunden deze theorie. Wetenschappers hadden echter twijfels over de theorie. Ze sloten echter uit dat het om een door de mens gemaakt virus zou kunnen gaan.

Coronapandemie kiembron

Over de kiembron van het SARS-CoV-2 bestaat nog geen zekerheid. Op 22 januari 2020 verscheen een publicatie van de Universiteit van Peking, Guangxi Traditional Chinese Medical University, Universiteit van Ningbo en Wuhan Biology Engineering College waarin het virus een natuurlijke recombinant genoemd wordt. Eén die gelijkt aan een vleermuizencoronavirus en ‘een coronavirus van onbekende oorsprong’. Een slangensoort zou de meest waarschijnlijkste besmettingsbron van SARS-CoV-2 zijn. De eerste wetenschappelijke reacties betwijfelden het bestaan van een virus dat zowel zoogdieren als koudbloedige dieren als gastheer heeft. Op 23 januari 2020 verscheen een bijgewerkte preprint van het artikel dat de waarschijnlijke oorsprong van SARS-CoV-2 bij vleermuizen legt. Het genoom komt voor 96% overeen met dat van een vleermuizencoronavirus.

Epidemiologie

Het virus is in december 2019 voor het eerst ontdekt in Wuhan, de hoofdstad van de provincie Hubei. In januari 2020 verspreidde het zich vanuit Hubei naar andere delen van China. Eind januari was het aantal besmettingen in China > 10,000 met het overgrote deel in Hubei.

Vanaf half januari 2020 dook het virus in naburige landen en gebieden op. Eerst in de landen waarmee China veel internationaal verkeer heeft. Aanvankelijk waren de patienten buiten China zelf recent in China geweest als toerist, zakenreiziger of voor familiebezoek en hadden de infectie dus in China opgedaan. Later traden infecties buiten China op.

OP 13 februari waren bij de WHO 170 besmettingen buiten China bekend. Slechts 19 gevallen leidden verdere besmetting.

Chronologie van de verspreiding

Vanaf half januari 2020)

Thailand (13 januari); Japan (15 januari); Zuid-Korea (20 januari); Taiwan en de Verenigde Staten (21 januari); Hongkong en Macau (22 januari); Singapore (23 januari); Frankrijk, Nepal en Vietnam (24 januari); Maleisië en Australië (25 januari); Canada (26 januari); Cambodja (27 januari); Duitsland (28 januari); Finland, de Verenigde Arabische Emiraten en Sri Lanka (29 januari); Italië, India en de Filipijnen (30 januari); Verenigd Koninkrijk, Spanje, Rusland en Zweden (31 januari).

In de loop van februari

België (3 februari); Egypte (14 februari); Iran (19 februari); Israël en Libanon (21 februari); Afghanistan, Bahrein, Irak, Koeweit en Oman (24 februari); Algerije, Brazilië, Kroatië, Oostenrijk en Zwitserland (25 februari); Georgië, Griekenland, Noord-Macedonië, Noorwegen, Pakistan en Roemenië (26 februari); Denemarken, Estland, Nederland, Nigeria en San Marino (27 februari); Azerbeidzjan, IJsland, Litouwen, Mexico, Monaco, Nieuw-Zeeland en Wit-Rusland (28 februari); Ecuador, Ierland, Luxemburg en Qatar (29 februari).

In maart

Armenië, Tsjechië, Dominicaanse Republiek, Saint-Martin en Saint-Barthémely (1 maart); Andorra, Indonesië, Jordanië, Letland, Marokko, Portugal, Saoedi-Arabië, Senegal en Tunesië (2 maart); Argentinië, Chili, Gibraltar, Liechtenstein en Oekraïne (3 maart); Faeröer, Hongarije, Polen en Slovenië (4 maart); Bosnië en Herzegovina, Martinique, Palestina en Zuid-Afrika (5 maart); Bhutan, Colombia, Costa Rica, Kameroen, Peru, Servië, Slowakije, Togo en Vaticaanstad 6 maart); Maldiven, Malta, Moldavië en Paraguay (7 maart); Albanië, Bangladesh en Bulgarije (8 maart); Brunei, Cyprus, Guernsey en Panama (9 maart); Bolivia, Burkina Faso, Congo-Kinshasa, Jamaica, Jersey, Mongolië, Noord-Cyprus en Turkije (10 maart) Cuba, Frans-Polynesië, Honduras, Ivoorkust en Réunion (11 maart) Saint Vincent en de Grenadines en Trinidad en Tobago (12 maart).

Preventie

De preventie begint te tellen vanaf januari 2020. Op basis van betere waarschuwingen konden artsen effectief hygiënemaatregelen nemen. Landen met directe vliegtuigverbindingen troffen in de loop van januari maatregelen op hun luchthavens om zieken te herkennen, bijvoorbeeld door screening met infraroodcamera’s en thermometers. Bij vermoedens van besmetting werden sommige passagiers geïsoleerd en verder onderzocht en behandeld. Quarantazinemaatregelen moeten risico’s verkleinen.

Baserend op ervaringen met het MERS-virus moeten gezonde mensen contact vermijden met personen die een luchtweginfectie doormaken. Grondig en regelmatig de handen wassen, vooral na contact met zieken. Lichamelijk contact vermijden. Niezen, hoesten, gapen in een wegwerpzakdoek of in de eigen kleding. Daarna de handen wassen. Afstand bewaren tot gezonden. Niemand aanhoesten of -niezen. Afstand bewaren tot zieken.

Patiënten met luchtweginfecties moeten niet zelf een arts of ziekenhuis opzoeken. Bij vermoeden van besmetting eerst telefonisch contact opnemen.

Verkleinen van het individuele besmettingsrisico heeft als tweede doel de verspreiding te vertragen. Gezondheidsinstellingen worden zo minder overbelast.

Global Health Security Index

De Global Health Security Index rangschikt 195 landen naar het niveau van beveiliging van de volksgezondheid ten opzichte van pandemieën. De Index werd voor het eerst gepubliceerd in 2019. Nederland stond daarbij als 3de op 195 landen in de top 10, België stond op de 19de plaats, Suriname met op de 100ste plaats.

Volgens een kaart gebaseerd op de GHS-index getoond door presidenty Donald Trump op 27 februari 2020 waren de Verenigde Staten “het best voorbereide land ter wereld was voor een pandemie”. Critici wezen erop dat er toch lacunes bestaan inzake de toegang tot de gezondheidszorg.

Tegenwerking van de coronapandemie bestrijding

De actieve tegenwerking in bestaat onder verschillende vormen. Zoals de verspreiding van desinformatie die al lang door wetenschappelijke inzichten was achterhaald. Dit ten aanzien van de ernst van de ziekte en de risicogroepen. Nieuwe mRNA-vaccins stuitten op onhoudbare beweringen over de risico’s daarvan. In een bijscholing van alternatieve artsen in Nederland bleek de docenten het onderscheid tussen RNA en DNA niet bekend. Complottheorieën deden de ronde op sociale media. In verschillende landen, waaronder de Verenigde Staten van Amerika heerste een azctieve tegenwerking van gezondheidsautoriteiten door andere regeringsinstituten.

Quarantainemaatregelen

In Wuhan

Kort voor het Chinees Nieuwjaar, dat begint op 25 januari 2020, ontstond de angst dat de ziekte zich zou verspreiden omdat men dan traditioneel op familiebezoek gaat. De Chinese overheid greep in de loop van januari met quarantainemaatregelen in door het openbare verkeer en leven in Wuhan grotendeels plat te leggen en in overleg te treden met de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO). Deze coördineerde al in de jaren 2000 internationaal de reacties op epidemieën zoals SARS (2003-2004), de Mexicaanse griep (2009) en MERS (2012-2017).

Cruiseschepen

Enkele passagiersschepen werden onder quarantaine gesteld. Maar waar de infectie zich aan boord uitbreidde werd de quarantaine opgeheven om de passagizers naar hun land te laten terugreizen. In een bepaald geval was geen indeling gemaakt in zones met en zonder virus, en de bemanning was onvoldoende bekend met de noodzakelijke voorzorgsmaatregelen.

In de Westerse wereld

Vanaf midden februari ontstonden in Europa infectieclusters. Quarantainemaatregelen bestonden eruit dat hotels, dorpen en steden geïsoleerd werden. Diverse sport- en andere evenementen werden afgelast, uitgesteld of afgewerkt zonder publiek om te vermijden dat de mensen te dicht op elkaar stonden. In de VS werd een inreisverbod voor Europeanen ingesteld om de verspreiding aldaar te beperken. In sommige landen werden scholen voor onbepaalde tijd gesloten. Ook tv-programma’s, zoals talkshows werden in diverse landen zonder publiek opgenomen.

Begin april waren in vrijwel alle Europese landen strikte maatregelen genomen: samenscholingsverboden, uitgaansverboden, sluiting van alle niet-noodzakelijke winkels en politiecontroles. Wereldwijd werden soortgelijke maatregelen door vele regeringen overgenomen, afhankelijk van de plaatselijke situatie.

In sommige landen werd een avondklok ingesteld. Binnen het Nederlands Koninkrijk was een dergelijke maatregel van kracht in Aruba (vanaf 21 maart 2020), Curaçao (van 21 maart tot 5 juni 2020). België volgde op 29 juli 2020: na een onverwacht snelle stijging van het aantal besmettingen in het Antwerpse stelde de Provinciale Crisiscel voor de hele provincie een avondklok in tussen 23u30 en 6 uur gedurende vier weken.

De WHO (Wereldgezondheidsorganisatie)

Op 30 januari riep de WHO de noodtoestand uit. De gezondheidsrisico’s waren zeer ernstig en grensoverschrijdend. De organisatie coördineert de inspanningen rond een COVID-19-vaccin in een wereldwijd samenwerkingsverband: de Access to COVID-19 Tools (ACT) Accelerator.

Maatschappelijke gevolgen

Economisch

De AEX-index binnen een week naar 535 punten, een krimp van 15%. In de Verenigde Staten kwamen er in twee weken 9,9 miljoen werklozen bij. In Italië moesten 60 miljoen mensen in quarantaine en internationale toeleveringsketens lagen plat.

Sociocultureel

Sinds maart 2020 houdt Ton den Boon een ‘coronawoordenboek’ bij. Dit telde op 28 april 2020 al ruim 700 woorden. Anderzijds betreurden sommige journalisten wel de overdaad aan Engelstalige “coronawoorden” zoals preteaching, videocalls, home working, contact tracers en social distancing.

Sekseverschillen

In West-Europa en de VS zouden mannen twee derde van het totaal aantal overlijdens uitmaken.

Kritiek

Deze kritiek is gericht op de regionale autoriteiten in China en betreft vooral lokale functionarissen in Wuhan en de provincie Hubei. De kritiek kwam zowel vanuit het eigen land als internationaal. De beschuldiging gaat over het gebrek aan transparantie en het onterecht censureren van de Chinese sociale media tijdens de eerste weken van de uitbraak. Op 1 januari 2020 ondervroeg de politie van Wuhan acht bewoners vanwege het “verspreiden van valse informatie”, namelijk het beschrijven van de nieuwe infectie als SARS-achtig. Een van hen, de arts Li Wenliang, die zijn voormalige medestudenten op de hoogte bracht van het coronavirus in een WeChat-groep, werd op 3 januari door de politie gewaarschuwd tegen het “verspreiden van onwaarheden” die “de sociale orde ernstig hadden verstoord” en werd verplicht een verklaring te ondertekenen waarin hij afstand nam van zijn gedrag. Op 6 februari 2020 werd er gemeld dat Li was overleden nadat hij de ziekte had opgelopen van een patiënt in januari 2020. De politie van Wuhan verklaarde later via een bericht op haar officiële Weibo-kanaal dat “acht mensen waren behandeld volgens de wet”. De politie verduidelijkte later via Weibo dat ze alleen “voorlichting en kritiek” had gegeven en zich had onthouden van hardere straffen zoals “waarschuwingen, boetes of detentie”. Lokale functionarissen werden ook bekritiseerd, omdat ze begin januari bewijs voor de overdracht van mens tot mens verborgen hadden gehouden en op het Volkscongres berichten over de ziekte uit politieke overwegingen onderdrukt hadden.

Later werd ook kritiek geuit op de centrale regering in Beijing vanwege een fout geachte aanpak in het begin van de crisis. Maar WHO-chef Tedros Adhanom Ghebreyesus was van oordeel dat kritiek alleen gepast was na een grondig onderzoek achteraf.

Wetenschap

Wetenschappelijke onderzoeksresultaten zouden snel vrijgegeven worden. Via instant messaging en preprint-servers kwamen voorlopige resultaten onmiddellijk voor commentaar van andere onderzoeksteams beschikbaar. Gerenommeerde tijdschriften publiceerden snel, zoals de New England Journal of Medicine waar een artikel twee dagen na ontvangst in druk verscheen in plaats van de gebruikelijke vele maanden. Publicaties en data rondom de uitbraak, het virus en de ziekte werden als open access op het internet ter beschikking gesteld.

Veel wetenschappelijke activiteit valt stil door de beperkende maatregelen, zoals veel grote sterrenwachten.

Leave a Reply

Your email address will not be published.